Bệnh dại là bệnh truyền nhiễm cấp tính đặc biệt nguy hiểm do vi rút dại gây ra, lây truyền từ động vật sang người chủ yếu qua vết cắn, vết cào hoặc khi nước bọt của động vật mắc bệnh tiếp xúc với vùng da bị tổn thương, niêm mạc. Sau khi xâm nhập vào cơ thể, vi rút tấn công hệ thần kinh trung ương, gây viêm não – tủy cấp tính. Khi người bệnh đã xuất hiện các triệu chứng lâm sàng như sợ nước, sợ gió, co giật, liệt…, tỷ lệ tử vong gần như 100%. Tuy nhiên, bệnh hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu người bị phơi nhiễm được xử trí đúng cách và tiêm vắc xin, huyết thanh kháng dại kịp thời.
Tại Việt Nam, bệnh dại vẫn lưu hành ở nhiều địa phương, đặc biệt tại các tỉnh miền núi và vùng nông thôn. Nguồn lây chủ yếu là chó, ngoài ra còn có mèo và một số loài động vật có vú khác. Bệnh thường có xu hướng gia tăng vào mùa nắng nóng, từ tháng 5 đến tháng 8 hàng năm.
Theo báo cáo của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật, từ đầu năm đến nay, toàn tỉnh ghi nhận 02 trường hợp mắc và tử vong do bệnh dại, giảm so với cùng kỳ năm 2025 (05 trường hợp mắc và tử vong). Mặc dù số ca mắc giảm, song nguy cơ phát sinh và bùng phát bệnh vẫn hiện hữu nếu người dân còn chủ quan trong việc quản lý vật nuôi và thực hiện các biện pháp phòng bệnh.
BS. Nguyễn Thị Như Sương, Khoa Phòng, chống bệnh truyền nhiễm, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Gia Lai cho biết, nguyên nhân chủ yếu dẫn đến các trường hợp tử vong là người bị động vật nghi mắc dại cắn không đi tiêm huyết thanh kháng dại và vắc xin phòng dại hoặc tiêm quá muộn, tiêm không đủ liều, không đúng chỉ định. Bên cạnh đó, nhiều hộ gia đình chưa thực hiện nghiêm việc tiêm phòng cho chó, mèo; còn tình trạng thả rông vật nuôi, không quản lý đàn chó, mèo; khi bị động vật cắn lại tự chữa bằng thuốc Nam, đông y hoặc các phương pháp dân gian chưa được Bộ Y tế công nhận, làm mất "thời gian vàng" để điều trị dự phòng. Thực trạng này vẫn còn phổ biến ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Hiện nay, bệnh dại vẫn chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Vì vậy, chủ động phòng bệnh là giải pháp quan trọng nhất. BS. Nguyễn Thị Như Sương khuyến cáo người dân cần thực hiện đầy đủ việc tiêm phòng vắc xin cho chó, mèo theo hướng dẫn của ngành Thú y; không thả rông vật nuôi; khi đưa chó ra nơi công cộng phải đeo rọ mõm và có người quản lý; kịp thời phát hiện, báo cho cơ quan chức năng để xử lý những trường hợp chó, mèo có biểu hiện nghi mắc bệnh dại theo đúng quy định.
Khi bị chó, mèo cắn, cào hoặc liếm lên vùng da bị tổn thương, người dân cần lập tức rửa kỹ vết thương dưới vòi nước chảy bằng xà phòng trong khoảng 10 - 15 phút, sau đó sát khuẩn bằng cồn 70 độ, cồn iod hoặc các dung dịch sát khuẩn phù hợp nhằm làm giảm lượng vi rút tại vết thương. Không chà xát mạnh, không nặn máu, không tự ý khâu kín vết thương ngay sau khi bị cắn. Đây là biện pháp sơ cứu đơn giản nhưng có ý nghĩa rất quan trọng việc phòng bệnh dại.
Sau khi sơ cứu, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được bác sĩ đánh giá nguy cơ và chỉ định tiêm vắc xin, huyết thanh kháng dại nếu cần thiết. Việc điều trị dự phòng cần được thực hiện càng sớm càng tốt, tốt nhất trong vòng 72 giờ sau khi bị động vật nghi mắc dại cắn. Người dân tuyệt đối không điều trị bằng các bài thuốc dân gian, thuốc Nam hoặc các phương pháp chưa được kiểm chứng vì có thể bỏ lỡ cơ hội phòng bệnh hiệu quả.
Trong thời gian tiêm phòng dại và theo dõi sau tiêm, người dân cần tuân thủ đầy đủ hướng dẫn của cán bộ y tế; hạn chế sử dụng các loại đồ uống có cồn như rượu, bia và thông báo với bác sĩ khi khám, điều trị các bệnh khác để tránh sử dụng những loại thuốc có thể ảnh hưởng đến quá trình hình thành kháng thể phòng bệnh.
Đối với các địa phương có ổ dịch, người dân cần phối hợp với chính quyền và cơ quan chuyên môn trong việc quản lý, cách ly, tiêu hủy động vật mắc bệnh theo quy định; thực hiện vệ sinh, khử trùng môi trường và không vận chuyển động vật ra, vào khu vực có dịch nhằm hạn chế nguy cơ lây lan. Theo đó, các đơn vị phải giám sát chặt người tiếp xúc với động vật mắc hoặc nghi mắc bệnh dại; vận động người có nguy cơ phơi nhiễm đến cơ sở y tế để tiêm vắc xin, huyết thanh kháng dại kịp thời; đẩy mạnh truyền thông tại cộng đồng; chủ động dự trù, dự trữ đầy đủ vắc xin và huyết thanh kháng dại.
Thời gian tới, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Gia Lai sẽ tiếp tục tăng cường giám sát tình hình bệnh truyền nhiễm tại các cơ sở y tế và cộng đồng; phối hợp chặt chẽ với ngành Thú y trong giám sát bệnh lây truyền từ động vật sang người; bảo đảm đầy đủ thuốc, hóa chất, vật tư phục vụ công tác phòng, chống dịch; đồng thời tăng cường kiểm tra, hỗ trợ tuyến dưới và thực hiện nghiêm chế độ giám sát, báo cáo bệnh truyền nhiễm theo quy định của Bộ Y tế.
Bệnh dại là bệnh nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu mỗi người dân chủ động thực hiện các biện pháp bảo vệ bản thân và cộng đồng. Tiêm phòng đầy đủ cho chó, mèo, quản lý tốt vật nuôi và xử trí đúng cách ngay sau khi bị động vật cắn là những biện pháp hiệu quả nhất để phòng bệnh. Mỗi người dân hãy nâng cao ý thức, không chủ quan với bệnh dại và đến cơ sở y tế ngay khi có nguy cơ phơi nhiễm để được tư vấn, điều trị dự phòng kịp thời, góp phần bảo vệ sức khỏe bản thân, gia đình và cộng đồng./.
Theo báo cáo của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật, từ đầu năm đến nay, toàn tỉnh ghi nhận 02 trường hợp mắc và tử vong do bệnh dại, giảm so với cùng kỳ năm 2025 (05 trường hợp mắc và tử vong). Mặc dù số ca mắc giảm, song nguy cơ phát sinh và bùng phát bệnh vẫn hiện hữu nếu người dân còn chủ quan trong việc quản lý vật nuôi và thực hiện các biện pháp phòng bệnh.
BS. Nguyễn Thị Như Sương, Khoa Phòng, chống bệnh truyền nhiễm, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Gia Lai cho biết, nguyên nhân chủ yếu dẫn đến các trường hợp tử vong là người bị động vật nghi mắc dại cắn không đi tiêm huyết thanh kháng dại và vắc xin phòng dại hoặc tiêm quá muộn, tiêm không đủ liều, không đúng chỉ định. Bên cạnh đó, nhiều hộ gia đình chưa thực hiện nghiêm việc tiêm phòng cho chó, mèo; còn tình trạng thả rông vật nuôi, không quản lý đàn chó, mèo; khi bị động vật cắn lại tự chữa bằng thuốc Nam, đông y hoặc các phương pháp dân gian chưa được Bộ Y tế công nhận, làm mất "thời gian vàng" để điều trị dự phòng. Thực trạng này vẫn còn phổ biến ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Hiện nay, bệnh dại vẫn chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Vì vậy, chủ động phòng bệnh là giải pháp quan trọng nhất. BS. Nguyễn Thị Như Sương khuyến cáo người dân cần thực hiện đầy đủ việc tiêm phòng vắc xin cho chó, mèo theo hướng dẫn của ngành Thú y; không thả rông vật nuôi; khi đưa chó ra nơi công cộng phải đeo rọ mõm và có người quản lý; kịp thời phát hiện, báo cho cơ quan chức năng để xử lý những trường hợp chó, mèo có biểu hiện nghi mắc bệnh dại theo đúng quy định.
Khi bị chó, mèo cắn, cào hoặc liếm lên vùng da bị tổn thương, người dân cần lập tức rửa kỹ vết thương dưới vòi nước chảy bằng xà phòng trong khoảng 10 - 15 phút, sau đó sát khuẩn bằng cồn 70 độ, cồn iod hoặc các dung dịch sát khuẩn phù hợp nhằm làm giảm lượng vi rút tại vết thương. Không chà xát mạnh, không nặn máu, không tự ý khâu kín vết thương ngay sau khi bị cắn. Đây là biện pháp sơ cứu đơn giản nhưng có ý nghĩa rất quan trọng việc phòng bệnh dại.
Sau khi sơ cứu, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được bác sĩ đánh giá nguy cơ và chỉ định tiêm vắc xin, huyết thanh kháng dại nếu cần thiết. Việc điều trị dự phòng cần được thực hiện càng sớm càng tốt, tốt nhất trong vòng 72 giờ sau khi bị động vật nghi mắc dại cắn. Người dân tuyệt đối không điều trị bằng các bài thuốc dân gian, thuốc Nam hoặc các phương pháp chưa được kiểm chứng vì có thể bỏ lỡ cơ hội phòng bệnh hiệu quả.
Trong thời gian tiêm phòng dại và theo dõi sau tiêm, người dân cần tuân thủ đầy đủ hướng dẫn của cán bộ y tế; hạn chế sử dụng các loại đồ uống có cồn như rượu, bia và thông báo với bác sĩ khi khám, điều trị các bệnh khác để tránh sử dụng những loại thuốc có thể ảnh hưởng đến quá trình hình thành kháng thể phòng bệnh.
Đối với các địa phương có ổ dịch, người dân cần phối hợp với chính quyền và cơ quan chuyên môn trong việc quản lý, cách ly, tiêu hủy động vật mắc bệnh theo quy định; thực hiện vệ sinh, khử trùng môi trường và không vận chuyển động vật ra, vào khu vực có dịch nhằm hạn chế nguy cơ lây lan. Theo đó, các đơn vị phải giám sát chặt người tiếp xúc với động vật mắc hoặc nghi mắc bệnh dại; vận động người có nguy cơ phơi nhiễm đến cơ sở y tế để tiêm vắc xin, huyết thanh kháng dại kịp thời; đẩy mạnh truyền thông tại cộng đồng; chủ động dự trù, dự trữ đầy đủ vắc xin và huyết thanh kháng dại.
Thời gian tới, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Gia Lai sẽ tiếp tục tăng cường giám sát tình hình bệnh truyền nhiễm tại các cơ sở y tế và cộng đồng; phối hợp chặt chẽ với ngành Thú y trong giám sát bệnh lây truyền từ động vật sang người; bảo đảm đầy đủ thuốc, hóa chất, vật tư phục vụ công tác phòng, chống dịch; đồng thời tăng cường kiểm tra, hỗ trợ tuyến dưới và thực hiện nghiêm chế độ giám sát, báo cáo bệnh truyền nhiễm theo quy định của Bộ Y tế.
Bệnh dại là bệnh nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu mỗi người dân chủ động thực hiện các biện pháp bảo vệ bản thân và cộng đồng. Tiêm phòng đầy đủ cho chó, mèo, quản lý tốt vật nuôi và xử trí đúng cách ngay sau khi bị động vật cắn là những biện pháp hiệu quả nhất để phòng bệnh. Mỗi người dân hãy nâng cao ý thức, không chủ quan với bệnh dại và đến cơ sở y tế ngay khi có nguy cơ phơi nhiễm để được tư vấn, điều trị dự phòng kịp thời, góp phần bảo vệ sức khỏe bản thân, gia đình và cộng đồng./.