Gia Lai tăng cường giám sát, hỗ trợ chuyên môn nhằm giảm tình trạng bà mẹ sinh con tại nhà

Đoàn giám sát do ThS.BS Đinh Hà Nam - Phó Giám đốc Sở Y tế tỉnh Gia Lai làm Trưởng đoàn, cùng đại diện Phòng Nghiệp vụ Y (Sở Y tế) và lãnh đạo, cán bộ Khoa Sức khỏe sinh sản thuộc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh.
Tham dự buổi làm việc có bà Trần Thị Yến - Phó Chủ tịch UBND xã Ia Khươi, đại diện Phòng Văn hóa - Xã hội phụ trách lĩnh vực y tế; lãnh đạo và cán bộ Khoa Chăm sóc sức khỏe sinh sản - Phụ sản, Trung tâm Y tế Chư Păh; Trưởng Trạm Y tế xã, cán bộ chuyên trách chăm sóc sức khỏe sinh sản cùng đội ngũ nhân viên y tế thôn bản, cô đỡ thôn bản đang trực tiếp thực hiện công tác chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em trên địa bàn.
Đợt giám sát nhằm đánh giá việc triển khai các hoạt động chăm sóc sức khỏe sinh sản tại tuyến cơ sở; kiểm tra việc thực hiện các chỉ đạo của Sở Y tế về giảm tình trạng sinh con tại nhà; đồng thời hướng dẫn, hỗ trợ chuyên môn và đề xuất các giải pháp phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương.
Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Gia Lai, trong 6 tháng đầu năm 2026, toàn tỉnh ghi nhận 659 trường hợp sinh con tại nhà, chiếm 4,8% tổng số ca sinh. Đáng chú ý, có 60 trường hợp là bà mẹ vị thành niên (chiếm 9,1%) và 487 trường hợp sinh con tại nhà không có cán bộ y tế hỗ trợ (chiếm 74%). Đây là yếu tố làm gia tăng nguy cơ tai biến sản khoa, băng huyết sau sinh, nhiễm khuẩn, suy hô hấp ở trẻ sơ sinh, thậm chí đe dọa tính mạng của cả mẹ và trẻ nếu không được cấp cứu kịp thời. Vì vậy, giảm tình trạng sinh con tại nhà đang là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của ngành Y tế nhằm bảo đảm mọi phụ nữ mang thai đều được tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản an toàn và có chất lượng.
Theo BS. Rơ Châm Hoàng - Trạm trưởng Trạm Y tế xã Ia Khươi, trong 6 tháng đầu năm, địa phương ghi nhận 29 trường hợp sinh con tại nhà, trong đó 21 trường hợp là người Ba Na (72,41%) và 8 trường hợp là người Jrai (27,59%). Phân tích nguyên nhân cho thấy 20 trường hợp (68,96%) do chuyển dạ nhanh, không kịp đến cơ sở y tế; 6 trường hợp (20,7%) do điều kiện kinh tế khó khăn, chồng đi làm xa hoặc không có người thân đưa đi sinh; chỉ 3 trường hợp (10,34%) xuất phát từ tâm lý e ngại khi đến cơ sở y tế.
Trước thực trạng trên, Trạm Y tế đã phối hợp với chính quyền địa phương, y tế thôn bản và các đoàn thể tăng cường truyền thông, tư vấn cho phụ nữ mang thai và gia đình về lợi ích của sinh con tại cơ sở y tế; quản lý chặt chẽ thai phụ, khám thai định kỳ, lập danh sách phụ nữ sắp sinh để vận động đến cơ sở y tế trước ngày dự sinh và hỗ trợ kịp thời các trường hợp có nguy cơ sinh tại nhà.
Theo kế hoạch, đoàn giám sát tập trung đánh giá công tác quản lý, chỉ đạo của Trung tâm Y tế và Trạm Y tế; việc quản lý thai nghén, tư vấn khám thai, chuẩn bị sinh an toàn; công tác truyền thông, vận động phụ nữ mang thai sinh con tại cơ sở y tế; đồng thời kiểm tra điều kiện cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản, nhân lực, trang thiết bị, thuốc, vật tư và việc thực hiện các quy trình chuyên môn. Đoàn cũng trực tiếp phỏng vấn các hộ gia đình có phụ nữ sinh con tại nhà để tìm hiểu nguyên nhân, những khó khăn trong tiếp cận dịch vụ y tế và các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định lựa chọn nơi sinh.
Qua kiểm tra, đoàn ghi nhận Trạm Y tế xã đã triển khai tương đối đầy đủ các hoạt động chăm sóc sức khỏe sinh sản, quản lý thai và can thiệp giảm sinh con tại nhà. Trạm đã xây dựng kế hoạch hoạt động năm 2026; duy trì sổ quản lý thai; được trang bị máy Doppler nghe tim thai; tổ chức truyền thông nhóm về làm mẹ an toàn; bố trí nữ hộ sinh chuyên trách tại cả 3 điểm trạm; bảo đảm phòng khám thai, phòng sinh, góc hồi sức sơ sinh cùng các loại sổ sách chuyên môn theo quy định.
Tuy nhiên, đoàn cũng chỉ ra một số tồn tại cần sớm khắc phục như: UBND xã chưa ban hành kế hoạch giảm sinh con tại nhà; công tác quản lý thai sớm còn hạn chế, đa số thai phụ chỉ được quản lý từ tháng thứ 4 của thai kỳ; chưa cấp phiếu khám thai hoặc sổ theo dõi sức khỏe bà mẹ, trẻ em; hoạt động truyền thông trên hệ thống truyền thanh xã chưa được duy trì thường xuyên. Đoàn đề nghị địa phương tăng cường quản lý thai sớm, đẩy mạnh truyền thông thay đổi hành vi và hoàn thiện các điều kiện phục vụ chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em.
Phát biểu tại buổi làm việc, bà Trần Thị Yến - Phó Chủ tịch UBND xã Ia Khươi đề nghị Trạm Y tế khẩn trương tham mưu xây dựng kế hoạch giảm sinh con tại nhà phù hợp với thực tế địa phương để trình UBND xã phê duyệt; thực hiện giao ban và báo cáo hằng tháng về tình hình quản lý thai, số ca sinh và các trường hợp sinh con tại nhà nhằm kịp thời đề xuất giải pháp. UBND xã cũng sẽ nghiên cứu bố trí nguồn kinh phí phù hợp để hỗ trợ công tác truyền thông và chăm sóc sức khỏe sinh sản. Đồng thời, các ban, ngành, đoàn thể, trưởng thôn, làng và đội ngũ y tế thôn bản cần tăng cường phối hợp tuyên truyền, vận động phụ nữ mang thai khám thai đầy đủ và sinh con tại cơ sở y tế.
Kết luận buổi giám sát, ThS.BS Đinh Hà Nam - Phó Giám đốc Sở Y tế tỉnh Gia Lai ghi nhận sự quan tâm của cấp ủy, chính quyền địa phương cùng những nỗ lực của đội ngũ cán bộ y tế trong triển khai công tác chăm sóc sức khỏe ban đầu, đặc biệt là chăm sóc sức khỏe sinh sản. Tuy nhiên, đồng chí nhấn mạnh tình trạng sinh con tại nhà vẫn còn diễn ra, tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với sức khỏe của mẹ và trẻ sơ sinh. Đồng chí đề nghị địa phương sớm xây dựng và ban hành Quy chế làm việc của Trạm Y tế; phân công rõ trách nhiệm từng cán bộ; chủ động tham mưu UBND xã xây dựng kế hoạch hằng năm về chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em và giảm sinh con tại nhà với mục tiêu, chỉ tiêu và giải pháp cụ thể. Đồng thời, cần tăng cường truyền thông, giáo dục sức khỏe đến từng thôn, làng, hộ gia đình, nhất là vùng đồng bào dân tộc thiểu số, nhằm nâng cao nhận thức về lợi ích của khám thai định kỳ, sinh con tại cơ sở y tế và chăm sóc sau sinh an toàn.
Hoạt động giám sát lần này không chỉ góp phần nâng cao năng lực chuyên môn của y tế cơ sở mà còn nâng cao nhận thức của người dân về ý nghĩa của việc khám thai định kỳ và sinh con tại cơ sở y tế. Mỗi thai phụ được quản lý đầy đủ, mỗi ca sinh được thực hiện an toàn tại cơ sở y tế sẽ góp phần giảm tai biến sản khoa, giảm tử vong mẹ và trẻ sơ sinh, từng bước nâng cao chất lượng dân số.
Trong thời gian tới, ngành Y tế tỉnh Gia Lai sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương, các ban, ngành, đoàn thể và đội ngũ nhân viên y tế thôn bản tăng cường truyền thông, tư vấn, vận động thay đổi hành vi, đặc biệt tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa; đồng thời nâng cao chất lượng dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản ngay từ tuyến cơ sở, góp phần thực hiện mục tiêu giảm bền vững tình trạng sinh con tại nhà và bảo vệ sức khỏe bà mẹ, trẻ em.
Theo kế hoạch, trước đó đoàn cũng đã giám sát, hỗ trợ chuyên môn kỹ thuật về công tác chăm sóc sức khỏe sinh sản tại các xã Đăk Rong, Đăk Krong, Đăk Sơmei và một số địa phương thuộc khu vực phía Tây tỉnh Gia Lai có tỷ lệ sinh con tại nhà còn cao.