Trường hợp thứ nhất là trẻ sơ sinh nam, chín ngày tuổi, dân tộc Gia Rai, trú tại xã Ia Sao, tỉnh Gia Lai. Trẻ sinh ngày 27/8/2026, đủ tháng tại nhà, cân nặng 3.700 g. Sau sinh, trẻ được cắt rốn bằng dao lam không bảo đảm vô khuẩn.
Ngày 04/9, trẻ được đưa đến Khoa Nhi, Trung tâm Y tế Ayun Pa trong tình trạng sốt, vã mồ hôi, không bú và gồng cứng toàn thân. Qua thăm khám, trẻ kém đáp ứng, có biểu hiện tím khi khóc; xuất hiện gồng cứng toàn thân, cứng hàm, môi chúm chím và mất phản xạ bú. Vùng rốn có dịch tiết hôi kèm máu, đỏ, phù nề; rốn đã rụng.
Trường hợp thứ hai là trẻ sơ sinh nữ, năm ngày tuổi, dân tộc Ba Na, trú tại xã Pờ Tó, tỉnh Gia Lai. Trẻ sinh ngày 30/8/2026 tại nhà, được ghi nhận đẻ rơi; sau sinh cắt rốn bằng dao lam. Trong thai kỳ, mẹ không được khám thai định kỳ.
Trẻ được đưa vào Khoa Nhi ngày 04/9 do sốt trong hai ngày và xuất hiện tình trạng bỏ bú. Khi tiếp nhận, trẻ nằm yên hoặc ở tư thế uốn cong người, tím nhẹ môi; thở rên, rút lõm ngực hai bên, nhịp thở 62 lần/phút, phổi nghe ran ứ đọng. Trẻ xuất hiện các cơn co cứng cơ từng lúc, cứng hàm, tăng trương lực cơ, chúm môi và mất phản xạ bú. Vùng rốn có dịch tiết màu vàng.
Các biểu hiện lâm sàng, cùng với tiền sử sinh tại nhà và cắt rốn bằng dao lam không bảo đảm vô khuẩn, là những yếu tố khiến các bác sĩ lưu ý nguy cơ nhiễm trùng sơ sinh, trong đó có uốn ván sơ sinh.
Ngay sau khi tiếp nhận, Khoa Nhi đã khẩn trương xử trí cấp cứu, đồng thời tổ chức hội chẩn toàn viện. Sau khi đánh giá mức độ nặng và nhu cầu hồi sức chuyên sâu, bệnh nhi được hoàn tất thủ tục chuyển tuyến trên để tiếp tục điều trị.
Việc nhanh chóng nhận diện các dấu hiệu bất thường, tổ chức hội chẩn và chủ động chuyển tuyến phù hợp có ý nghĩa quan trọng trong xử trí các trường hợp sơ sinh có nguy cơ diễn biến nặng. Sự phối hợp kịp thời của đội ngũ y, bác sĩ Trung tâm Y tế Ayun Pa góp phần bảo đảm trẻ được tiếp cận các biện pháp chăm sóc, điều trị phù hợp theo tình trạng bệnh.
Uốn ván sơ sinh là bệnh nhiễm trùng cấp tính nguy hiểm, có thể xảy ra khi vi khuẩn uốn ván xâm nhập vào cơ thể trẻ qua vết cắt rốn trong điều kiện không bảo đảm vệ sinh, vô khuẩn.Bệnh có thể biểu hiện bằng tình trạng bú kém hoặc bỏ bú, cứng hàm, tăng trương lực cơ, co cứng cơ. Các cơn co cứng có thể dễ xuất hiện hoặc nặng lên khi trẻ bị kích thích bởi tiếng động, ánh sáng hoặc tiếp xúc.
Bệnh Uốn ván sơ sinh có thể phòng ngừa. Vì vậy, các biện pháp bảo đảm an toàn cho mẹ và trẻ cần được thực hiện từ thời kỳ mang thai, trong quá trình sinh và chăm sóc trẻ sau sinh.Phụ nữ mang thai cần được khám thai định kỳ, thực hiện tiêm phòng uốn ván theo hướng dẫn của cán bộ y tế và lựa chọn sinh tại cơ sở y tế để được theo dõi, chăm sóc an toàn cho cả mẹ và trẻ.
Trong trường hợp sinh ngoài cơ sở y tế, gia đình cần đưa mẹ và trẻ đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt để được kiểm tra, tư vấn và chăm sóc sau sinh. Việc cắt rốn phải được thực hiện bằng dụng cụ bảo đảm vô khuẩn, đúng kỹ thuật; không sử dụng dao lam, dao, kéo gia đình hoặc các dụng cụ chưa được xử lý vô khuẩn để cắt rốn cho trẻ.
Sau sinh, cần giữ vùng rốn sạch và khô, không tự ý đắp lá, tro, thuốc nam hoặc các chất không rõ nguồn gốc lên rốn. Khi trẻ có biểu hiện bú kém, bỏ bú, cứng hàm, tăng trương lực cơ, co cứng, co giật, khó thở, tím tái hoặc vùng rốn đỏ, sưng, chảy dịch, có mùi hôi, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay.
Đối với các địa bàn vùng sâu, vùng xa, nơi có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, công tác truyền thông, tư vấn chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ sơ sinh cần tiếp tục được tăng cường với hình thức phù hợp, dễ tiếp cận. Nhân viên y tế cơ sở, nhân viên y tế thôn, làng và cộng tác viên cần phát huy vai trò trong tư vấn cho phụ nữ mang thai, vận động gia đình đưa sản phụ đến cơ sở y tế khi sinh và hướng dẫn chăm sóc trẻ sau sinh an toàn.
Hai trường hợp trẻ sơ sinh nhập viện trong cùng một ngày tại Trung tâm Y tế Ayun Pa cho thấy những nguy cơ có thể xảy ra khi quá trình sinh và chăm sóc rốn không bảo đảm an toàn. Chủ động khám thai, tiêm phòng theo hướng dẫn, sinh tại cơ sở y tế, thực hiện cắt và chăm sóc rốn đúng cách, đồng thời đưa trẻ đi khám ngay khi xuất hiện dấu hiệu bất thường sẽ góp phần hạn chế nguy cơ bệnh và các biến chứng nguy hiểm trong những ngày đầu đời.
