Hưởng ứng Ngày toàn dân phòng, chống ma túy (26/6): Tác hại của ma túy tàn phá nghiêm trọngđếnsứckhỏe
Thứ sáu - 26/06/2026 03:32
Ma túy gây tổn hại nghiêm trọng đến sức khỏe con người và để lại nhiều hệ lụy cho gia đình, xã hội.Nhằm nâng cao nhận thức, trách nhiệm chủ động phòng ngừa tệ nạn này, tháng 6 hằng năm được chọn là Tháng hành động phòng, chống ma túy, trong đó ngày 26/6 là Ngày toàn dân phòng, chống ma túy. Năm 2026, với chủ đề “Chung một quyết tâm xây dựng xã, phường, đặc khu không ma túy”, nhấn mạnh mục tiêu bảo vệ và nâng cao sức khỏe cộng đồng thông qua việc tăng cường phòng ngừa, ngăn chặn tệ nạn ma túy, hướng tới một cuộc sống an toàn và khỏe mạnh cho người dân.
Khái niệm và phân loại chất ma túy
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), ma túy là bất kỳ chất nào khi đưa vào cơ thể có khả năng làm thay đổi chức năng sinh lý và tâm thần, ảnh hưởng trực tiếp đến nhận thức, cảm xúc, hành vi và sức khỏe tổng thể. Theo Luật Phòng, chống ma túy 2025 (Luật số 120/2025/QH15) được Quốc hội khóa XV thông qua ngày 10/12/2025 tại Kỳ họp thứ 10 và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026. Luật gồm có 08 chương và 56 điều, trong đó có những điểm mới và nội dung cơ bản đáng lưu ý, trongđókháiniệmvềchất ma túy là chất gây nghiện, chất hướng thần được quy định trong danh mục chất ma túy do Chính phủ ban hành.
Ma túy được phân loại dựa trên tác động dược lý và tâm thần. Cụ thể, nhóm gây kích thích thần kinh trung ương có tác dụng làm tăng nhanh hoạt động của hệ thần kinh và nhiều bộ phận trong cơ thể, điển hình như ma túy đá, thuốc lắc và cocain. Bên cạnh đó là nhóm gây ức chế thần kinh trung ương, nhóm này khi sử dụng gây ra trạng thái buồn ngủ, an thần, giảm nhịp tim, ức chế hô hấp tiêu biểu như heroin, morphin cùng các loại thuốc an thần. Ngoài ra, nhóm chất gây ảo giác sẽ làm thay đổi về nhận thức và môi trường xung quanh, nghe thấy những âm thanh không có thực, ví dụ như ketamine hay nấm ảo giác. Đáng chú ý, các chất ma túy mới thường ngụy trang dưới dạng thuốc lá điện tử, kẹo, nước hoa với cấu trúc biến đổi liên tục, rất khó phát hiện.
Thực trạng đáng báo động tại Việt Nam
Trong những năm qua, tệ nạn ma tuý ở Việt Nam vẫn đang diễn biến hết sức phức tạp và có xu hướng gia tăng cùng với việc xuất hiện nhiều loại ma tuý mới, được đối tượng buôn bán ngụy trang một cách tinh vi; lôi kéo người sử dụng dẫn đến nghiện ngập. Đáng báo động, đối tượng sử dụng ma túy tập trung ở độ tuổi thanh niên, thậm chí đã bắt đầu trẻ hóa đến tuổi vị thành niên và học sinh. Trong đó, đáng chú ý có khoảng 60% người sử dụng ma túy lần đầu ở độ tuổi từ 15-25, thậm chí nhiều trường hợp chỉ mới 13-15 tuổi.
Hiểm họa và những hệ lụy sâu sắc
Ma túy được đưa vào cơ thể qua các đường như: hút, hít, nhai, nuốt, tiêm chích,... Nếu sử dụng lâu sẽ gây ra sự lệ thuộc hay còn gọi là “nghiện”, khi ngừng hay không sử dụng tiếp, người nghiện sẽ rơi vào trạng thái rối loạn với những cơn đau dữ dội như: nhức cơ xương, cảm giác khó chịu, mất ngủ, sụt cân nhanh chóng,... làm cho người nghiện đau đớn, khổ sở, không chịu được buộc phải tiếp tục sử dụng ma túy.
Trao đổi về vấn đề này, Bác sĩ chuyên khoa 2 Ngô Lý Nam - Phó giám đốc Bệnh viện Tâm thần Quy Nhơn cho biết: Ma túy tác động tiêu cực trực tiếp lên hệ thần kinh trung ương thông qua các thụ thể chuyên biệt, từ đó gây ra những tổn thương nghiêm trọng cho cơ thể con người. Trước hết, đối với hệ thần kinh, ma túy chứa các chất có khả năng gây ức chế dẫn truyền thần kinh và trung tâm hô hấp. Bên cạnh đó, các chất kích thíchlàm tăng mạnh nồng độ dopamine, tuy mang lại cảm giác hưng phấn tâm thần tạm thời nhưng ngay sau đó sẽ dẫn đến tình trạng loạn thần, hoang tưởng, ảo giác, cùng những hành vi hung hăng, mất kiểm soát. Đặc biệt, nếu sử dụng lâu dài, sẽ gây suy giảm trí nhớ, giảm khả năng học tập và khiến người dùng mất đi động lực sống.Không chỉ dừng lại ở hệ thần kinh, tác hại của ma túy còn lan rộng và tàn phá nghiêm trọng đến các cơ quan khác trong cơ thể. Cụ thể, đối với hệ hô hấp, việc sử dụng quá liều có thể gây suy hô hấp cấp, ngừng thở và dẫn tới tử vong. Đồng thời, tại hệ tim mạch, các chất kích thích làm tăng huyết áp và nhịp tim nhanh, từ đó dẫn đến nguy cơ cao bị đột quỵ, tai biến mạch máu não hay rối loạn nhịp tim. Bên cạnh đó, hệ tiêu hóa và bài tiết cũng chịu ảnh hưởng nặng nề, gây táo bón, viêm dạ dày ruột và thậm chí là suy thận cấp. Nguy hiểm hơn, việc tiêm chích không an toàn làm gia tăng đáng kể nguy cơ lây nhiễm các căn bệnh nguy hiểm như HIV, viêm gan B và viêm gan C.
Ma túy không chỉ hủy hoại sức khỏe và tương lai của người sử dụng mà còn để lại những hệ lụy nặng nề đối với gia đình và xã hội. Trước hết, đối với bản thân người nghiện, ma túy gây suy kiệt cơ thể, dẫn đến các rối loạn tâm thần mãn tính và có nguy cơ tử vong cao do ngộ độc hoặc quá liều. Đáng lưu ý, nghiện ma túy được xem là một bệnh lý mạn tính có nguy cơ tái phát rất cao, đòi hỏi một quá trình điều trị kiên trì và lâu dài, bácsĩ Nam chia sẻ.
Song song với đó, ma túy còn gây ra những hậu quả sâu sắc đối với gia đình người nghiện. Việc sử dụng ma túy không chỉ gây thiệt hại về kinh tế cho bản thân người nghiện mà còn khiến gia đình phải gánh chịu nhiều khó khăn về tài chính. Bên cạnh đó, sức khỏe tinh thần và thể chất của các thành viên trong gia đình cũng bị ảnh hưởng do thường xuyên lo lắng, căng thẳng và mặc cảm. Ngoài ra, họ còn phải dành nhiều thời gian, công sức và chi phí để chăm sóc, điều trị cũng như khắc phục các hậu quả do ma túy gây ra.
Bác sĩ Ngô Lý Nam nhấn mạnh, ma túy không chỉ tàn phá gia đình, mà nó còn kéo theo nhiều hệ lụy xã hội nghiêm trọng. Tệ nạn này làm gia tăng gánh nặng lên hệ thống y tế và trực tiếp gây mất an ninh trật tự xã hội. Đáng chú ý, ma túy có mối liên hệ mật thiết với các hành vi tội phạm; minh chứng là tỷ lệ vi phạm pháp luật trong nhóm thanh thiếu niên nghiện ma túy cao hơn gấp 100 lần so với nhóm không nghiện. Đáng báo động hơn cả, tình trạng sử dụng đa chất hiện nay đang trở nên vô cùng phổ biến, gây nguy cơ loạn thần cấp và tử vong ngày càng gia tăng.
Chung tay ngăn chặn ma túy
Trước thực trạng đáng báo động trên, Bác sĩ Nam đưa ra những khuyến cáo hết sức thiết thực cho cộng đồng: hiện nay, các đối tượng phạm tội về ma túy hoạt động với nhiều phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi. Chúng lợi dụng mạng xã hội, các ứng dụng trực tuyến để mua bán, vận chuyển trái phép; lôi kéo thanh thiếu niên sử dụng ma túy. Để bảo vệ sứckhỏecộng đồng, đặc biệt là giớitrẻ trước những hiểm họa ma túy, cần nâng cao nhận thức và chủ động phòng ngừa. Thườngxuyêntrang bị kiến thức để nhận diện các loại ma túy mới được ngụy trang dưới nhiều hình thức là vô cùng cần thiết. Mỗi người cần tỉnh táo trước sự lôi kéo của bạn bè và tác động từ quy luật “đồng hóa nhóm”. Tuyệt đối không thử ma túy dù chỉ một lần với suy nghĩ chủ quan rằng bản thân sẽ không thể nghiện được.
Đối với gia đình và cộng đồng,cần chú ý phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường như thay đổi nếp sinh hoạt, thức khuya ngủ ngày, lười biếng, cáu gắt, chi tiêu bất thường hoặc xuất hiện các vật dụng khả nghi như ống hút, giấy bạc hay viên thuốc không rõ nguồn gốc. Bên cạnh đó, toàn xã hội cần đẩy mạnh hơn nữa các chiến dịch giáo dục và tuyên truyền như chiến dịch "3 không", tăng cường giáo dục học đường và tận dụng mạng xã hội để lan tỏa mạnh mẽ thông điệp phòng, chống ma túy.
Theo bácsĩ Nam, chia sẻ: xã hội cần thay đổi cách nhìn nhận đối với người nghiện ma túy, xem họ là những bệnh nhân cần được điều trị và hỗ trợ chứ không phải tội phạm; bởi chính sự cảm thông, không kỳ thị và hỗ trợ kịp thời từ gia đình, cộng đồng là điều kiện tiên quyết giúp họ hồi phục nhân phẩm và tái hòa nhập xã hội. Đồngthời, tăng cường truyền thông giáo dục sức khỏe chính là chìa khóa vàng để phòng ngừa nghiện ma túy hiệu quả.
Cuộc chiến với ma túy không phải là nhiệm vụ của riêng một cá nhân hay tổ chức nào, mà là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Tháng hành động năm 2026 thể hiện rõ mục tiêu bảo vệ và nâng cao sức khỏe thể chất, tinh thần cho cộng đồng, góp phần phòng ngừa các hệ lụy y tế do ma túy gây ra. Sự chung tay và những hành động thiết thực của mỗi người chính là nền tảng tạo nên một cộng đồng khỏe mạnh, văn minh và phát triển bền vững./.
Tác giả bài viết: Bích Thảo (Khoa Truyền thông - GDSK, CDC)
